KOMENTAR




Zajedničke napomene o pojedinačnim aktima

                                                       

Osnovna prava, obaveze i odgovornosti zaposlenih uređena su, uopšteno, čl. 12. do 17, a bliže čl. 24. do 196. Zakona o radu.


Prema navedenim odredbama zakona, definisana su osnovna prava zaposlenih, kao i obaveze kako zaposlenih tako i poslodavca pri ostvarivanju tih prava.


Zaposleni ima pravo pre svega na odgovarajuću zaradu, bezbednost i zaštitu života i zdravlja na radu, zdravstvenu zaštitu, zaštitu ličnog integriteta i druga prava u slučaju bolesti, smanjenja ili gubitka radne sposobnosti i starosti, materijalno obezbeđenje za vreme privremene nezaposlenosti, kao i pravo na druge oblike zaštite, u skladu sa zakonom i opštim aktom poslodavca.


Zaposlena žena ima posebnu zaštitu za vreme trudnoće i porođaja. Pravo na posebnu zaštitu radi nege deteta imaju svi zaposleni, a zaposleni mlađi od 18. godina, kao i invalidi, imaju pravo na posebnu zaštitu u skladu sa zakonom i opštim aktom poslodavca.


Zaposleni neposredno, odnosno preko svojih predstavnika imaju pravo na udruživanje, učešće u pregovorima za zaključivanje kolektivnih ugovora, mirno rešavanje kolektivnih i individualnih radnih sporova, konsultovanje, informisanje i izražavanje svojih stavova o bitnim pitanjima u oblasti rada. Zbog navedenih aktivnosti, ako postupa u skladu sa zakonom i kolektivnim ugovorom, zaposleni odnosno predstavnik zaposlenih, ne može biti pozvan na odgovornost, niti stavljen u nepovoljniji položaj u pogledu uslova rada.


Pored toga, predviđena je mogućnost da se ugovorom o radu ili odlukom poslodavca utvrdi učešće zaposlenog u dobiti ostvarenoj u kalendarskoj godini, u skladu sa zakonom i opštim aktom poslodavca.


Osim prava, zakon, kao što je navedeno, propisuje i obaveze zaposlenog i poslodavca, kao i to da je svaka od ugovornih strana dužna da se pridržava prava i obaveza utvrđenih zakonom i opštim aktom. Zaposleni je dužan da: savesno i odgovorno obavlja poslove na kojima radi; poštuje organizaciju rada i poslovanja kod poslodavca, kao i uslove i pravila poslodavca u vezi sa ispunjavanjem ugovornih i drugih obaveza iz radnog odnosa; obavesti poslodavca o bitnim okolnostima koje utiču na obavljanje poslova utvrđenih ugovorom o radu, kao i o svakoj vrsti potencijalne opasnosti za život i zdravlje i nastanak materijalne štete.